به گزارش موج ساحل هرمزگان-
یادداشت به قلم فاطمه عمرانی، کارشناس HSE
ایمنی در محیط کار، با نصب چند تابلو، برگزاری چند دوره آموزشی یا تذکرهای روزانه به وجود نمیآید. ایمنی زمانی معنا پیدا میکند که رعایت آن به بخشی از رفتار و فرهنگ روزمره افراد تبدیل شود؛ به عادتی که حتی در نبود ناظر نیز ادامه پیدا کند.
در محیطهای کاری بزرگی مانند اسکله شهید رجایی، افراد با تجهیزات، فرآیندها و مسئولیتهای متفاوتی سروکار دارند و گاهی یک بیتوجهی چندثانیهای میتواند پیامدهایی بهمراتب بزرگتر داشته باشد. به همین دلیل، فرهنگ ایمنی باید از یک دستورالعمل روی کاغذ به یک باور در ذهن کارکنان تبدیل شود؛ اینکه هر فرد پیش از آغاز کار از خود بپرسد: «آیا میتوانم این کار را به شکل ایمن انجام دهم؟»
این نگاه البته به معنای نادیده گرفتن خطای انسانی نیست. حتی باتجربهترین کارکنان نیز ممکن است دچار اشتباه شوند. خستگی، فشار کاری، عجله، کاهش تمرکز، حواسپرتی یا عادت کردن بیش از حد به یک فعالیت میتواند احتمال خطا را افزایش دهد.
پس در HSE نباید همهچیز را به جمله «بیشتر دقت کن» خلاصه کرد. باید شرایطی ایجاد شود که احتمال خطا کاهش پیدا کند؛ از آموزش و دستورالعملهای روشن گرفته تا ارتباط مؤثر، نظارت و فراهم کردن شرایط مناسب کاری. در چنین رویکردی، به جای سرزنش صرف فرد، باید بررسی کرد چه عواملی زمینهساز خطا شدهاند.
یکی از همین عوامل، خستگی شغلی است؛ خطری که همیشه از ظاهر افراد قابل تشخیص نیست. ممکن است فرد از نظر جسمی سرحال به نظر برسد، اما از نظر ذهنی خسته باشد. این خستگی میتواند تمرکز، سرعت واکنش و قدرت تصمیمگیری را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، مدیریت خستگی باید بخشی از مدیریت ایمنی باشد. برنامهریزی مناسب کار، استراحت کافی، توجه به شرایط روحی کارکنان و ایجاد فضایی که افراد بتوانند خستگی خود را بدون ترس از قضاوت یا پیامد منفی بیان کنند، میتواند احتمال بروز خطا را کاهش دهد.
در کنار این موضوع، یکی از مهمترین فرصتهای یادگیری در HSE، شبهحادثه یا Near Miss است. اتفاقی که «نزدیک بود» رخ دهد اما در نهایت آسیبی ایجاد نکرد، نباید بیاهمیت تلقی شود. برعکس، شبهحادثه میتواند هشداری باشد که پیش از وقوع یک حادثه جدی به ما داده شده است.
اگر یک شبهحادثه گزارش و بررسی شود، میتوان عوامل خطر را پیش از آنکه به حادثه واقعی تبدیل شوند شناسایی و اصلاح کرد. بنابراین فرهنگ گزارشدهی بدون سرزنش، یکی از نشانههای بلوغ یک سیستم ایمنی است.
در این میان، تجهیزات حفاظت فردی یا PPE نیز جایگاه مهمی دارند؛ اما نباید تصور کنیم استفاده از کلاه، کفش، دستکش یا سایر تجهیزات، بهتنهایی به معنای ایمن بودن محیط کار است.
تجهیزات حفاظت فردی در واقع یکی از لایههای دفاعی در برابر خطر هستند و نباید جایگزین حذف یا کنترل خطر شوند. محیط کار ایمن، پیش از آنکه به PPE متکی باشد، باید تلاش کند خطر را از منبع حذف یا تا حد امکان کنترل کند.
از سوی دیگر، رفتار کارکنان نیز بخش مهمی از این معادله است. هر فرد، فارغ از سمت و سابقه کاری، میتواند با یک تصمیم درست از وقوع حادثه جلوگیری کند یا با یک تصمیم نادرست، خود و دیگران را در معرض خطر قرار دهد.
اما مسئولیت ایمنی را نمیتوان فقط به کارکنان واگذار کرد. سازمان نیز مسئولیت دارد؛ باید آموزش مناسب، تجهیزات استاندارد، دستورالعملهای روشن، نظارت مؤثر و شرایط کاری ایمن را فراهم کند. ایمنی زمانی شکل میگیرد که فرد و سازمان در کنار یکدیگر مسئولیتپذیر باشند.
به همین دلیل آموزش ایمنی نیز نباید فقط به روزهای اول استخدام محدود شود. محیط کار، تجهیزات و روشهای کاری تغییر میکنند و حتی دانستههای قبلی نیز ممکن است به مرور کمرنگ شوند. آموزش مستمر کمک میکند حساسیت نسبت به خطرات حفظ شود و کارکنان فرصت داشته باشند دانش و مهارت خود را بهروز کنند.
یکی دیگر از دشمنان پنهان ایمنی، عجله است. گاهی یک فرد برای سریعتر تمام کردن کار، تصمیم میگیرد مرحلهای را حذف کند یا بدون ارزیابی مجدد، کار را ادامه دهد. اما در محیط کار، سرعت نباید جای دقت و ارزیابی خطر را بگیرد.
گاهی تنها چند ثانیه مکث، نگاه دوباره به شرایط و پرسیدن یک سؤال ساده میتواند از یک حادثه جلوگیری کند: «اگر این کار را همین حالا انجام دهم، چه چیزی ممکن است اشتباه پیش برود؟»
نگاه امروز به HSE نیز تنها جلوگیری از حادثه نیست. سلامت جسمی و روانی کارکنان نیز بخشی از ایمنی است. خستگی، فشارهای روانی، مشکلات ارگونومیک و شرایط نامناسب محیط کار میتوانند مستقیماً بر عملکرد ایمن افراد اثر بگذارند.
در نهایت، محیط کار ایمن محیطی نیست که در آن هیچ خطری وجود نداشته باشد؛ بلکه محیطی است که خطرات آن بهدرستی شناسایی، ارزیابی و کنترل میشوند و همه افراد نسبت به آنها حساس هستند.
فرهنگ ایمنی زمانی شکل میگیرد که کارکنان بتوانند نگرانیهای خود را بیان کنند، مدیران به این نگرانیها توجه کنند، شبهحادثهها جدی گرفته شوند، آموزش استمرار داشته باشد و ایمنی در تصمیمهای روزمره حضور پیدا کند.
ایمنی یک وظیفه اداری نیست؛ یک انتخاب روزانه است. انتخابی که گاهی با یک مکث کوتاه، یک گزارش بهموقع یا یک تصمیم درست میتواند از حادثهای بزرگ جلوگیری کند
پایان/










دیدگاهتان را بنویسید